Kaygı neden var?
Kaygı, insanın en eski koruma sistemlerinden biridir. Tehlike algılandığında beden kendini savunmaya hazırlar: kalp hızlanır, nefes sıklaşır, kaslar gerilir. Bu tepki bizi yüzyıllar boyunca hayatta tuttu.
Sorun, bu sistemin gerçek bir tehlike olmadığı durumlarda da devreye girmesidir. Bir sunum öncesi, sınavdan önce ya da hiç sebep yokken aynı alarm çalar. Bedeniniz kaçmaya hazırlanır ama kaçacak bir şey yoktur.
Ne zaman bozukluk hâline gelir?
Belirli bir düzeyde kaygı performansı artırır; sınavdan önce hiç kaygılanmayan bir öğrenci genellikle yeterince çalışmamış olandır. Kaygının bozukluk hâline gelmesi üç ölçütle anlaşılır:
- Süre: Kaygı, tetikleyici ortadan kalktıktan sonra da devam ediyor.
- Şiddet: Duyulan kaygı, durumun gerçek riskiyle orantısız.
- Kısıtlama: Kişi kaygı yaratan durumlardan kaçınmaya başlıyor ve hayat alanı daralıyor.
Bu üçüncü madde en belirleyici olanıdır. Kaçınma kısa vadede rahatlatır, uzun vadede kaygıyı büyütür. Asansöre binmeyen kişi asansör korkusundan kurtulmaz; sadece korkusunu test etme fırsatını kaybeder.
Sık görülen belirtiler
Kaygı bedende ve zihinde eş zamanlı görülür:
- Çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma
- Baş dönmesi, uyuşma, terleme, titreme
- Sürekli en kötü ihtimali düşünme
- Odaklanamama, zihnin sürekli meşgul olması
- Uykuya dalmakta zorlanma, gece uyanmalar
- Kas gerginliği ve açıklanamayan ağrılar
Bedensel belirtiler yoğun olduğunda kişi çoğu zaman önce kardiyoloji veya dahiliyeye başvurur. Tetkiklerin temiz çıkması, sorunun "kafada" olduğu anlamına gelmez — kaygının bedensel etkileri gerçektir.
Ne zaman destek almalı?
Kaygı gündelik işlerinizi, ilişkilerinizi veya iş hayatınızı etkilemeye başladıysa; belirli yerlerden, durumlardan veya insanlardan kaçınıyorsanız; ya da sürekli bir tetikte olma hâli yaşıyorsanız bir uzmana başvurmak gerekir.
Kaygı bozuklukları, psikoterapiye en iyi yanıt veren tablolardan biridir. Erken başlanan süreçler genellikle daha kısa sürer.
Nasıl tedavi edilir?
Kaygı bozukluklarında bilişsel davranışçı terapi (BDT) en güçlü bilimsel dayanağa sahip yaklaşımdır. Çalışma, kaygıyı besleyen düşünce kalıplarını ele almak ve kaçınılan durumlara kademeli olarak yaklaşmak üzerine kuruludur.
Kaygının kökeninde geçmişe ait bir travmatik yaşantı varsa EMDR devreye girer. Uzun süredir devam eden ve kişilik örüntüsüyle iç içe geçmiş kaygılarda ise şema terapi ile çalışılır.
Bazı durumlarda psikiyatrik değerlendirme ve ilaç desteği önerilir. Terapi ve ilacın birlikte yürütülmesi, tekrarlama riskini azaltır.
Bu konuda destek almak isterseniz
Sivas merkezde yüz yüze, Türkiye'nin her yerinden online görüşebiliriz. Randevu ve ücret bilgisi için bize ulaşın.